Bij de samenloop van schenkbelasting en overdrachtsbelasting betaal je in principe twee keer belasting over hetzelfde bedrag. Dat klinkt oneerlijk, en dat is ook zo. De Belastingdienst heeft daarom een verrekeningsregeling: de overdrachtsbelasting die je al hebt betaald, mag je aftrekken van de schenkbelasting die je nog moet betalen. Zo voorkom je dubbele heffing over hetzelfde deel van de waarde.
Wanneer ontstaat samenloop van schenkbelasting en overdrachtsbelasting?
De samenloop doet zich voor als iemand een woning of ander onroerend goed koopt voor een prijs die lager ligt dan de werkelijke waarde, en het verschil als schenking wordt aangemerkt. Een praktisch voorbeeld: je ouders verkopen hun huis aan jou voor 250.000 euro, terwijl de marktwaarde 350.000 euro is. Over de volledige koopsom van 250.000 euro betaal je overdrachtsbelasting. Het verschil van 100.000 euro is een schenking, waarover in principe schenkbelasting verschuldigd is.
Zonder verrekeningsregeling zou je dus twee keer belasting betalen over het deel dat als schenking geldt: eerst overdrachtsbelasting (als onderdeel van de koopsom) en daarna schenkbelasting (over het voordeel). De regeling lost dit op door de betaalde overdrachtsbelasting te verrekenen met de te betalen schenkbelasting.
Hoe werkt de verrekening in de praktijk?
De verrekening werkt als volgt: de overdrachtsbelasting die je hebt betaald over het deel van de koopsom dat ook meetelt voor de schenkbelasting, mag je in mindering brengen op de verschuldigde schenkbelasting. Je betaalt dus niet twee keer over hetzelfde bedrag.
Een rekenvoorbeeld maakt dit concreet. Stel dat de marktwaarde van de woning 350.000 euro is en jij als koper 250.000 euro betaalt. Het geschonken deel is 100.000 euro. Over de koopsom van 250.000 euro betaal je overdrachtsbelasting. Het tarief voor overdrachtsbelasting bij woningen is 2% voor eigen bewoning door starters of doorstromers (afhankelijk van leeftijd en koopsom) of 10,4% in andere situaties. Stel dat in dit geval het tarief van 2% geldt: dan betaal je 5.000 euro overdrachtsbelasting. Over de schenking van 100.000 euro, na aftrek van de vrijstelling, zou schenkbelasting verschuldigd zijn. De al betaalde overdrachtsbelasting verlaagt dan dat bedrag.
Let op: de verrekening geldt alleen voor de overdrachtsbelasting die ziet op het deel van de koopsom dat ook als schenking wordt aangemerkt. Niet de volledige betaalde overdrachtsbelasting is verrekenbaar, maar alleen het proportionele deel dat betrekking heeft op het geschonken gedeelte van de waarde.
Volgorde: overdrachtsbelasting eerst, dan schenkbelasting
Overdrachtsbelasting betaal je bij het passeren van de akte bij de notaris. Schenkbelasting geef je op in een aangifte schenkbelasting, die je in het jaar na de schenking indient. De volgorde is dus altijd: eerst overdrachtsbelasting betalen, daarna schenkbelasting berekenen en de verrekening toepassen. Houd de betaalbewijs of de afrekening van de notaris goed bij, want die heb je nodig om de verrekening te onderbouwen in je aangifte schenkbelasting.
Vrijstellingen en hun invloed op de samenloop
Bij schenkingen tussen ouders en kinderen gelden vrijstellingen voor de schenkbelasting. Als de schenking onder de jaarlijkse vrijstelling blijft (naar schatting rond 6.600 euro in 2026 voor kinderen), betaal je helemaal geen schenkbelasting en is er ook geen samenloopprobleem. Overschrijdt de schenking de vrijstelling, dan geldt de verrekeningsregeling voor het belaste deel. De vrijstelling vermindert dus al een deel van de druk; de verrekening regelt de rest.
De vroegere verhoogde eenmalige vrijstelling voor de eigen woning (de zogeheten jubelton) bestaat niet meer. Houd daar rekening mee bij het plannen van een schenking in combinatie met de verkoop van onroerend goed.
Valkuilen bij samenloop
Een veelgemaakte fout is dat kopers en schenkers niet tijdig een schenking aangeven, of ervan uitgaan dat de overdrachtsbelasting de schenkbelasting volledig dekt. Dat is niet zo. De verrekening verlaagt de schenkbelasting, maar heft die zelden volledig op, zeker bij grote waardeverschillen. Vergeet ook niet dat een schenking bij een onroerende zaak altijd schriftelijk moet worden vastgelegd en dat de Belastingdienst de waarde van de woning kan toetsen aan de WOZ-waarde of een taxatierapport.
Een andere valkuil: als de overdrachtsbelasting niet is betaald (bijvoorbeeld omdat je als starter een vrijstelling had), is er ook niets te verrekenen. Dan betaal je gewoon de volledige schenkbelasting over het geschonken deel.
Laat je bij een onderhandse verkoop met schenking altijd begeleiden door een notaris én een belastingadviseur. De verrekeningsregeling lijkt eenvoudig, maar de precieze berekening van welk deel verrekenbaar is, vraagt om zorgvuldigheid. Een fout hierin kan leiden tot een naheffing van de Belastingdienst, inclusief belastingrente.
