Freelancen klinkt voor veel mensen als de perfecte manier van werken: zelf je tijd indelen, kiezen met wie je samenwerkt en doen wat je leuk vindt. En dat klopt deels. Maar wie als zelfstandige aan de slag wil, heeft ook te maken met praktische zaken die minder glamoureus zijn. Denk aan inschrijven bij de Kamer van Koophandel, belasting regelen en zorgen dat er elke maand genoeg opdrachten zijn. In deze blog lees je wat je kunt verwachten als je de stap naar het zelfstandig werken overweegt.
Wat het betekent om voor jezelf te werken
Als zelfstandige werk je niet voor één baas, maar voor verschillende opdrachtgevers tegelijk of na elkaar. Je biedt je kennis of diensten aan en sluit per opdracht een afspraak. Dat kan zijn als tekstschrijver, fotograaf, programmeur, vertaler of in tientallen andere vakgebieden. Iemand die op deze manier werkt, wordt ook wel zzp’er genoemd, wat staat voor zelfstandige zonder personeel. In het dagelijks leven worden de termen freelancer en zzp’er door elkaar gebruikt, maar voor de Belastingdienst bestaat er wel een klein verschil. Een zzp’er wordt gezien als ondernemer en heeft recht op bepaalde belastingvoordelen. Een freelancer wordt soms gezien als iemand die inkomsten verdient buiten een vaste baan, zonder dat dit automatisch als ondernemerschap wordt aangemerkt. Of je aanspraak kunt maken op die voordelen hangt af van hoeveel opdrachten je hebt, hoe zelfstandig je werkt en of je risico loopt.
De eerste stappen als je wilt beginnen
Wie als zelfstandige wil starten, schrijft zich eerst in bij de Kamer van Koophandel. Dat is verplicht en kost een eenmalig bedrag. Na de inschrijving krijg je een KVK-nummer, dat je op facturen vermeldt. Daarna regel je een btw-nummer via de Belastingdienst en open je bij voorkeur een aparte zakelijke bankrekening. Zo houd je je privé-uitgaven en je werk gescheiden, wat administratie een stuk overzichtelijker maakt. Het is ook slim om na te denken over een arbeidsongeschiktheidsverzekering. Als je ziek bent en niet kunt werken, krijg je namelijk geen salaris of uitkering zoals een werknemer. Een verzekering dekt dat risico af. Voor starters is er bovendien soms ondersteuning via gemeenten of brancheorganisaties, zoals begeleiding bij de eerste administratie of advies over tarieven.
Tarieven bepalen en opdrachten vinden
Een van de lastigste dingen als beginnende zelfstandige is bepalen wat je per uur of per project vraagt. Veel starters zetten hun tarief te laag, omdat ze bang zijn dat opdrachtgevers afhaken. Maar vergeet niet dat je als zelfstandige ook je eigen verzekeringen, pensioen, belasting en vrije dagen betaalt van dat tarief. Een gangbare richtlijn is om je gewenste jaarsalaris te delen door het aantal werkbare uren, en daar dan nog een percentage bovenop te tellen voor kosten en risico. Opdrachten vind je via je eigen netwerk, via platforms zoals LinkedIn of speciale werkenbemiddelingssites, en soms via uitzendbureaus die ook met zelfstandigen werken. Het loont om je online aanwezig te zijn, bijvoorbeeld met een eenvoudige website of een volledig profiel op een vakplatform. Mond-tot-mondreclame werkt ook sterk: tevreden opdrachtgevers bevelen je sneller aan bij anderen.
De keerzijde van het zelfstandig werken
Zelfstandig werken heeft duidelijke voordelen, maar er zijn ook uitdagingen waar je rekening mee moet houden. Onregelmatig inkomen is daar een van. Soms loopt het hard en heb je meer opdrachten dan je aankan. Dan weer is het rustiger en moet je actief op zoek naar nieuwe klanten. Dat vraagt om financiële discipline: leg in drukke periodes genoeg opzij voor rustigere maanden en voor belastingaangiften. Btw die je ontvangt van opdrachtgevers, is niet van jou. Dat geld moet je afdragen aan de Belastingdienst, meestal elk kwartaal. Verder draagt het werken vanuit huis of als enige in een team soms bij aan een gevoel van eenzaamheid. Veel zelfstandigen lossen dat op door te werken vanuit een coworkingruimte of door actief contact te zoeken met andere vrije beroepers in hun vakgebied. Wie weet wat hij of zij wil en bereid is zich goed voor te bereiden, kan als zelfstandige een werkmanier vinden die echt bij hem of haar past.
Veelgestelde vragen
Moet ik als zelfstandige altijd btw rekenen?
Niet altijd. Of je btw moet rekenen hangt af van je omzet en het type dienst dat je aanbiedt. Sommige beroepen, zoals bepaalde zorgverleners en docenten, zijn vrijgesteld van btw. Starters met een lage omzet kunnen onder de kleineondernemersregeling vallen, waardoor ze geen btw hoeven af te dragen. Het is verstandig dit te controleren via de Belastingdienst of een boekhouder.
Hoe bouw ik als zelfstandige pensioen op?
Als zelfstandige bouw je niet automatisch pensioen op zoals werknemers dat doen via hun werkgever. Je bent zelf verantwoordelijk voor je oudedagsvoorziening. Dat kan via een lijfrenteverzekering, banksparen of door te beleggen. De overheid biedt zelfstandigen een fiscale aftrekmogelijkheid via de jaarruimte, waarmee je een deel van je inkomen belastingvrij opzij kunt zetten voor later.
Wat is het verschil tussen een opdracht en een arbeidscontract?
Bij een opdracht werk je als zelfstandige voor een opdrachtgever zonder dat er een arbeidsrelatie ontstaat. Je stuurt een factuur en betaalt zelf belasting. Bij een arbeidscontract ben je in dienst, betaalt de werkgever loonbelasting en heb je recht op vakantiedagen, doorbetaling bij ziekte en een vast loon. Het is belangrijk dat een opdrachtrelatie niet te veel lijkt op een arbeidsrelatie, want dan kan de Belastingdienst dit herkwalificeren.
